जळगाव-लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज प्रतिनिधी । वाढती लोकसंख्या, औद्योगिकीकरण आणि पाण्याची वाढती टंचाई यामुळे सांडपाण्याच्या योग्य व्यवस्थापनाचा प्रश्न अधिक गंभीर बनत चालला आहे. या पार्श्वभूमीवर पर्यावरण संरक्षण आणि पाण्याच्या पुनर्वापरासाठी महत्त्वाचे पाऊल उचलत जळगावातील डॉ. उल्हास पाटील वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालय येथे अत्याधुनिक ‘झिरो डिस्चार्ज’ सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्प (एसटीपी) कार्यान्वित करण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे सांडपाण्याचे शुद्धीकरण करून त्याचा पुनर्वापर करण्यात येणार असून पर्यावरण संवर्धनाच्या दिशेने संस्थेने आदर्श निर्माण केला आहे.
एसटीपी म्हणजे घरगुती, हॉस्पिटल, हॉटेल तसेच औद्योगिक सांडपाणी शुद्ध करून ते पुन्हा वापरण्यायोग्य बनवण्याची आधुनिक प्रक्रिया होय. या प्रक्रियेमध्ये स्क्रीनिंग, सेडीमेंटेशन, बायोलॉजिकल ट्रीटमेंट, एरेशन, क्लॅरिफिकेशन आणि डिसइन्फेक्शन अशा विविध टप्प्यांचा समावेश असतो. या प्रणालीद्वारे पाण्यातील घनकचरा, सेंद्रिय घटक आणि घातक जंतू दूर करून स्वच्छ व पुनर्वापरयोग्य पाणी तयार केले जाते.
तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, एसटीपीमुळे सांडपाण्यामुळे होणारे जलप्रदूषण मोठ्या प्रमाणात कमी होते. शुद्ध केलेले पाणी बागकाम, फ्लशिंग, कूलिंग आणि इतर विविध उपयोगांसाठी वापरता येत असल्याने पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत होते. परिणामी पर्यावरण संरक्षणासह पाण्यावरील आर्थिक खर्चही कमी होण्यास मदत मिळते. सध्या हाउसिंग सोसायटी, हॉस्पिटल, हॉटेल, उद्योग आणि मॉलमध्ये अशा प्रणालींचा वापर वाढताना दिसत आहे.
याचबरोबर ‘झिरो लिक्विड डिस्चार्ज’ (झेडएलडी) ही आधुनिक प्रणाली देखील विशेष चर्चेत आहे. या तंत्रज्ञानामध्ये सांडपाण्याचा एकही थेंब बाहेर सोडला जात नाही. संपूर्ण सांडपाणी शुद्ध करून त्याचा पुनर्वापर केला जातो. झेडएलडी प्रक्रियेमध्ये प्राथमिक, द्वितीयक आणि तृतीयक शुद्धीकरणानंतर रिव्हर्स ऑस्मोसिस (आरओ) आणि इव्हॅपोरेशन प्रक्रियेद्वारे उरलेले द्रव्य पूर्णपणे वेगळे केले जाते.
या तंत्रज्ञानामुळे पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत होण्यास मदत होत असून प्रदूषणावरही प्रभावी नियंत्रण मिळवता येते. विशेषतः केमिकल, फार्मा आणि टेक्सटाईल उद्योगांमध्ये झेडएलडी प्रणालीचा वापर वाढत आहे. मात्र या प्रकल्पासाठी मोठा खर्च, नियमित देखभाल आणि तांत्रिक कौशल्य आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे.
डॉ. उल्हास पाटील वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालयातील ‘झिरो डिस्चार्ज’ एसटीपी प्रकल्प यशस्वीपणे कार्यान्वित करण्यासाठी संजय भिरूड, उमाकांत भिरूड, परेश पाटील, हितेंद्र चौधरी, नरेंद्र भिरूड, पराग राणे, नोमेश कुरकुरे, रितेश बोंडे, श्रीराम बारेला, घनश्याम पाचपांडे, निखिल पाटील, विशाल भोसांडे, रुपेश भदाणे, हर्षल वाघ, शैलेंद्र फालक, भावेश सोनवणे आणि उमेश धायडे यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांच्या तांत्रिक कौशल्य, नियोजन आणि समन्वयामुळे हा प्रकल्प यशस्वीपणे उभारण्यात आला.
एकंदरीत, एसटीपी आणि झेडएलडीसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे पाण्याचे संवर्धन, प्रदूषण नियंत्रण आणि शाश्वत विकास साध्य करण्यास मोठी मदत होत आहे. भविष्यातील पाणीटंचाईच्या संकटावर मात करण्यासाठी अशा प्रणालींचा व्यापक वापर होणे ही काळाची गरज असल्याचे मत पर्यावरण तज्ज्ञांकडून व्यक्त करण्यात येत आहे.
