जळगाव-लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज प्रतिनिधी । तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने वाढणाऱ्या युगात आपले जीवन पूर्वीपेक्षा अधिक स्मार्ट आणि ‘कनेक्टेड’ झाले आहे. मनोरंजन, सुविधा आणि सोशल मीडियामुळे दैनंदिन जीवन सुलभ झाले असले, तरी हीच डिजिटल कनेक्टिव्हिटी आता सामान्य नागरिकांच्या गोपनीयतेसाठी गंभीर धोका ठरत असल्याची चिंता व्यक्त होत आहे. स्मार्टफोन, स्मार्ट टीव्ही, स्मार्ट स्पीकर्स, कनेक्टेड कार्स आणि ओटीटी प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून नागरिकांचा वैयक्तिक डेटा मोठ्या प्रमाणात संकलित केला जात असल्याचे विविध अहवाल आणि संशोधनातून समोर आले आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, अनेक डिजिटल कंपन्या वापरकर्त्यांची संमती नकळतपणे घेतात. बहुतेक नागरिक ॲप्स किंवा सेवांचे गोपनीयता धोरण न वाचताच ‘अलाऊ ऑल’ किंवा ‘ॲक्सेप्ट’वर क्लिक करतात. त्यामुळे वापरकर्त्यांची वैयक्तिक माहिती, सवयी, लोकेशन आणि ऑनलाइन वर्तन सहजपणे कंपन्यांच्या डेटाबेसमध्ये जमा होत आहे.
स्मार्टफोन हे आज प्रत्येकाच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग झाले आहे. मात्र अनेक ॲप्स पार्श्वभूमीत कार्यरत राहून मायक्रोफोन, कॅमेरा आणि जीपीएसच्या मदतीने वापरकर्त्यांच्या हालचाली व आवडी-निवडींचा मागोवा घेतात. याच माहितीच्या आधारे वापरकर्त्यांना लक्ष्य करून जाहिराती दाखवल्या जात असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
स्मार्ट टीव्ही देखील गोपनीयतेसाठी धोकादायक ठरत असल्याचे समोर आले आहे. अनेक स्मार्ट टीव्हीमध्ये ‘ऑटोमॅटिक कंटेंट रिकग्निशन’ तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. याच्या मदतीने वापरकर्ता कोणते कार्यक्रम पाहतो, किती वेळ पाहतो याची माहिती गोळा केली जाते. काही उपकरणांमध्ये असलेले मायक्रोफोन घरातील संभाषणेही रेकॉर्ड करू शकतात, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
अलेक्सा, गुगल होमसारखे स्मार्ट स्पीकर्स देखील नेहमी ‘वेक वर्ड’च्या प्रतीक्षेत सक्रिय असतात. त्यामुळे वापरकर्त्यांचे संभाषण रेकॉर्ड होऊन ते संबंधित कंपन्यांच्या सर्व्हरवर पाठवले जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
सायन्स डायरेक्ट मॅगझिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनानुसार, वाय-फाय राउटरमधील ‘बीम-फॉर्मिंग फीडबॅक’ तंत्रज्ञानाच्या मदतीने खोलीतील लोकांच्या हालचाली तब्बल ९९ टक्के अचूकतेने ओळखता येतात. त्यामुळे भविष्यात वाय-फायदेखील डिजिटल पाळत ठेवण्याचे साधन बनू शकते, अशी चर्चा रंगली आहे.
कनेक्टेड कार्समधील सेन्सर्सही मोठ्या प्रमाणात डेटा गोळा करत असल्याचे उघड झाले आहे. कारच्या सीट, स्टिअरिंग, इंजिन आणि डॅशबोर्डमध्ये बसवलेले सेन्सर्स चालक आणि प्रवाशांबाबत संवेदनशील माहिती संकलित करतात. मोझिला फाउंडेशनच्या ‘प्रायव्हसी नाइटमेअर ऑन व्हील्स’ अहवालानुसार, सर्वेक्षणातील २५ कार कंपन्यांपैकी १९ कंपन्यांनी वापरकर्त्यांचा डेटा विकला जाऊ शकतो, असे मान्य केले आहे.
दरम्यान, ओटीटी प्लॅटफॉर्म्सविरोधातही आता कायदेशीर कारवाई सुरू झाली आहे. अमेरिकेतील टेक्सासचे ॲटर्नी जनरल केन पॅक्सटन यांनी नेटफ्लिक्सविरोधात खटला दाखल केला असून, वापरकर्त्यांच्या स्पष्ट संमतीशिवाय त्यांची माहिती गोळा केल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. या प्रकरणामुळे डिजिटल गोपनीयतेचा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे.
सायबर तज्ज्ञांच्या मते, नागरिकांनी स्वतःच्या डिजिटल सुरक्षिततेसाठी जागरूक राहणे अत्यंत आवश्यक आहे. कोणत्याही ॲपला केवळ आवश्यक परवानग्याच द्याव्यात. मायक्रोफोन, कॅमेरा आणि लोकेशन सेवा ‘व्हाईल युझिंग’ मोडवर ठेवाव्यात. नियमितपणे ॲप परवानग्यांची तपासणी करावी. मजबूत पासवर्ड, मल्टी-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन आणि पासकीचा वापर करावा. तसेच ब्लूटूथ आणि वाय-फाय ऑटो-कनेक्ट बंद ठेवण्यासह उपकरणांचे सॉफ्टवेअर वेळोवेळी अपडेट करणे आवश्यक असल्याचेही तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.
