मुंबई-वृत्तसेवा । हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सुवर्णयुगाचे प्रतीक मानले जाणारे गानसम्राट मोहम्मद रफी यांच्या आवाजाची जादू आजही रसिकांच्या मनात तितकीच ताजी आहे. हजारो गाणी गाऊन त्यांनी संगीतविश्व समृद्ध केले, मात्र काही वेळा अवघ्या काही शब्दांतही कलाकार अमरत्व प्राप्त करतो. 1978 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘मुकद्दर का सिकंदर’ या सुपरहिट चित्रपटातील केवळ चार ओळींसाठी दिलेल्या आवाजाने मोहम्मद रफी यांनी असेच एक अविस्मरणीय उदाहरण निर्माण केले होते.
अमिताभ बच्चन यांच्या कारकिर्दीतील सर्वाधिक यशस्वी चित्रपटांपैकी एक असलेल्या ‘मुकद्दर का सिकंदर’ने त्या काळात बॉक्स ऑफिसवर विक्रमी यश मिळवले होते. चित्रपटातील संगीतकार जोडी कल्याणजी-आनंदजी यांनी संपूर्ण चित्रपटासाठी उत्कृष्ट संगीत दिले होते. बहुतांश गाणी गायक किशोर कुमार यांनी गायली होती. मात्र चित्रपटाच्या शेवटच्या अत्यंत भावनिक प्रसंगासाठी संगीतकारांना अशा आवाजाची आवश्यकता होती, जो थेट प्रेक्षकांच्या हृदयाला स्पर्श करेल. त्यासाठी त्यांची निवड थेट मोहम्मद रफी यांच्यावर जाऊन थांबली.
जेव्हा रफी यांना या रेकॉर्डिंगसाठी बोलावण्यात आले, तेव्हा त्यांनी आश्चर्य व्यक्त केले. चित्रपटातील सर्व गाणी किशोर कुमार गात असताना या चार ओळींसाठी आपली निवड का करण्यात आली, असा प्रश्न त्यांनी विचारला होता. त्यावर संगीतकार आनंदजी यांनी स्पष्ट सांगितले की, या प्रसंगातील वेदना, विरह आणि जीवनाचे अंतिम सत्य व्यक्त करण्यासाठी रफी यांच्या आवाजासारखा प्रभावी पर्याय दुसरा कोणताही नाही.
संगीतकारांच्या भावनेचा आदर करत रफी यांनी कोणताही विलंब न लावता या रेकॉर्डिंगला होकार दिला. विशेष म्हणजे, त्यांनी या चार ओळींसाठी कोणतेही मानधन स्वीकारले नाही. आपल्या व्यस्त वेळापत्रकातून वेळ काढून त्यांनी हे रेकॉर्डिंग पूर्ण केले आणि त्या चार ओळींना आपल्या आवाजातून अमरत्व बहाल केले. ‘जिंदगी तो बेवफा है, एक दिन ठुकराएगी… मौत महबूबा है, अपने साथ लेकर जाएगी…’ या ओळी चित्रपटाच्या क्लायमॅक्समध्ये वापरण्यात आल्या. अमिताभ बच्चन यांच्या व्यक्तिरेखेच्या मृत्यूच्या प्रसंगात या ओळींचा वापर करण्यात आला होता. केवळ दोन मिनिटे 35 सेकंदांच्या या दृश्यात रफी यांच्या आवाजाने असा भावनिक प्रभाव निर्माण केला की, अनेक प्रेक्षकांच्या डोळ्यांत अश्रू तरळले. आजही हा प्रसंग हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात हृदयस्पर्शी आणि भावनिक क्षणांपैकी एक मानला जातो.
‘मुकद्दर का सिकंदर’चा क्लायमॅक्स आणि त्यामधील रफी यांच्या आवाजातील या चार ओळी आजही सोशल मीडियावर, संगीतप्रेमींच्या चर्चांमध्ये आणि चित्रपट रसिकांच्या आठवणींमध्ये जिवंत आहेत. अनेक संगीत अभ्यासकांच्या मते, हे उदाहरण केवळ गायकाच्या आवाजाची ताकदच दाखवत नाही, तर संगीत आणि भावनांचे नाते किती प्रभावी असू शकते याचेही प्रतीक आहे. मोहम्मद रफी यांनी आपल्या कारकिर्दीत असंख्य गाणी दिली, परंतु ‘मुकद्दर का सिकंदर’मधील या चार ओळींनी त्यांच्या आवाजातील संवेदनशीलता, भावनिक खोली आणि कलाप्रती असलेली निष्ठा अधोरेखित केली. चार वाक्यांचा हा छोटासा भाग आजही लाखो चाहत्यांच्या हृदयात कायमचा कोरला गेला असून, हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक अजरामर क्षण म्हणून त्याची ओळख कायम आहे.
