कुऱ्हा (ता. भुसावळ)- डॉ. नितु पाटील-विशेष प्रतिनिधी । जळगाव जिल्ह्यातील भुसावळ तालुक्यातील कुऱ्हा हे गाव दर्जेदार विड्याच्या पानांसाठी संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. मात्र बदलते हवामान, वाढता उत्पादन खर्च आणि पारंपरिक शेती पद्धतीमुळे गेल्या काही वर्षांत या पारंपरिक शेतीसमोर अनेक अडचणी निर्माण झाल्या होत्या. अशा परिस्थितीत कुऱ्हा येथील एका तरुण आणि प्रयोगशील शेतकऱ्याने आधुनिक तंत्राचा अवलंब करून विड्याच्या पानांच्या लागवडीत उल्लेखनीय यश मिळवले आहे. त्याच्या या प्रयोगामुळे उत्पन्नात तब्बल ४० ते ५० टक्क्यांची वाढ झाल्याचा दावा करण्यात आला असून या अभिनव पद्धतीची दखल राज्याचे मंत्री संजयभाऊ सावकारे यांनीही घेतली आहे.
शेती आणि पाण्याच्या पाहणी दौऱ्यादरम्यान मंत्री संजयभाऊ सावकारे यांनी प्रगतशील शेतकरी रमेश बारी (बोबडे) यांच्या शेताला भेट देत प्रत्यक्ष पाहणी केली. विड्याच्या पानांच्या लागवडीत अवलंबलेल्या नव्या तंत्रामुळे उत्पादनात झालेली वाढ आणि कमी खर्चात मिळालेले चांगले परिणाम पाहून त्यांनी समाधान व्यक्त केले. या प्रयोगामुळे पारंपरिक पद्धतीला आधुनिक विचारांची जोड मिळाल्याचे त्यांनी नमूद केले. रमेश बारी यांनी पारंपरिक दाट लागवडीऐवजी ‘एक चारी सोडून एक चारी’ या पद्धतीने लागवड केली. या पद्धतीत मधील चारी रिकामी ठेवल्याने जमिनीला नैसर्गिक भेगा पडतात. त्या भेगांमधून हवा आणि ऑक्सिजन मुळांपर्यंत अधिक प्रभावीपणे पोहोचतो. परिणामी रोपांची वाढ अधिक जोमदार होते, पानांचा दर्जा सुधारतो आणि रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होण्यास मदत मिळते. यामुळे उत्पादन खर्चात बचत होऊन उत्पन्नात लक्षणीय वाढ झाल्याचे सांगितले जात आहे.
या आधुनिक लागवड पद्धतीमुळे विड्याची पाने अधिक हिरवीगार, चमकदार आणि बाजारपेठेतील मागणीला अनुरूप दर्जाची तयार होत असल्याचेही निरीक्षण समोर आले आहे. पारंपरिक पद्धतीपेक्षा कमी संसाधनांचा वापर करून अधिक उत्पादन मिळविण्याचा मार्ग या प्रयोगातून समोर आल्याने परिसरातील इतर शेतकरीही या पद्धतीविषयी उत्सुकता दाखवत आहेत. यावेळी मंत्री संजयभाऊ सावकारे यांनी रमेश बारी यांच्या प्रयोगाचे तोंडभरून कौतुक केले. “आज शेतीसमोरील विविध संकटांवर मात करण्यासाठी अशा नाविन्यपूर्ण आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन असलेल्या तरुण शेतकऱ्यांची गरज आहे. कुऱ्हा गावच्या विड्याच्या पानांचे वैभव टिकवून ठेवत कमी खर्चात अधिक उत्पादन घेण्याचा आदर्श या तरुणाने निर्माण केला आहे. हा प्रयोग केवळ भुसावळ तालुक्यासाठी नव्हे, तर जळगाव जिल्ह्यासह संपूर्ण महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरू शकतो,” असे त्यांनी सांगितले.
कुऱ्हा गावातील या प्रयोगामुळे पारंपरिक विड्याच्या पानांच्या शेतीला नवी दिशा मिळण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान, वैज्ञानिक विचार आणि स्थानिक अनुभव यांचा समन्वय साधल्यास शेती अधिक फायदेशीर होऊ शकते, याचे हे उदाहरण मानले जात आहे. त्यामुळे ग्रामीण भागातील तरुण शेतकऱ्यांमध्येही नव्या प्रयोगशीलतेला चालना मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे. एकूणच, रमेश बारी यांच्या अभिनव लागवड तंत्रामुळे कुऱ्हा गावातील विड्याच्या पानांच्या शेतीला नवी उभारी मिळाली असून, हा प्रयोग भविष्यात राज्यातील इतर शेतकऱ्यांसाठीही मार्गदर्शक ठरण्याची शक्यता आहे. शेतीतील नवकल्पना आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यामुळे पारंपरिक पिकांमध्येही अधिक उत्पादन आणि चांगले आर्थिक उत्पन्न मिळू शकते, याचा विश्वास या यशस्वी प्रयोगाने निर्माण केला आहे.
