जळगाव-लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज प्रतिनिधी । जळगाव जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी करिश्मा नायर यांनी बुधवार, दि. १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी जळगाव तालुक्यातील तरसोद येथे भेट देऊन ग्रामपंचायत कार्यालय, आरोग्य उपकेंद्र, जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा आणि अंगणवाडीच्या कामकाजाची पाहणी केली. यावेळी त्यांनी ग्रामीण भागातील आरोग्य सुविधा, शैक्षणिक गुणवत्ता आणि बालकांच्या पोषणविषयक सुविधांचा आढावा घेतला. विशेष म्हणजे, तरसोद येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेतील सातवीच्या विद्यार्थ्यांनी ‘प्रकल्प न्यूट्री-बाइट्स’ अंतर्गत शेवगा व कढीपत्त्याच्या पानांपासून तयार केलेल्या नैसर्गिक पोषण गोळ्यांचे प्रात्यक्षिक सादर केले. विद्यार्थिनी जान्हवी पाटील हिने या उपक्रमाची माहिती मुख्य कार्यकारी अधिकारी करिश्मा नायर यांना दिली. विद्यार्थ्यांच्या या अभिनव प्रयोगाचे त्यांनी विशेष कौतुक केले.
ग्रामपंचायत कार्यालयाच्या पाहणीदरम्यान करिश्मा नायर यांनी ग्रामपंचायतीच्या दैनंदिन कामकाजाची तसेच नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यात येणाऱ्या विविध सुविधांची माहिती घेतली. गावाच्या सर्वांगीण विकासासाठी शासनाच्या विविध योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. नागरिकांना दर्जेदार शासकीय सेवा वेळेत मिळाव्यात, यासाठी संबंधित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी जबाबदारीने काम करावे आणि आवश्यक कार्यवाहीला प्राधान्य द्यावे, अशा सूचना त्यांनी दिल्या. आरोग्य उपकेंद्राच्या पाहणीवेळी त्यांनी आरोग्य सेवांच्या उपलब्धतेचा आणि कामकाजाचा आढावा घेतला. ग्रामीण भागातील नागरिकांना वेळेत आणि दर्जेदार आरोग्य सुविधा मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे असून, आरोग्य सेवा पुरविताना कोणत्याही प्रकारची तडजोड खपवून घेतली जाणार नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. आरोग्य उपकेंद्रातील आवश्यक सुविधा, औषधांचा पुरेसा साठा, स्वच्छता आणि रुग्णांना दिल्या जाणाऱ्या सेवांकडे विशेष लक्ष देण्याच्या सूचना त्यांनी संबंधित कर्मचाऱ्यांना दिल्या. आरोग्यविषयक सेवा अधिक सक्षम आणि प्रभावी करण्यासाठी कर्मचाऱ्यांनी दक्ष राहावे, असेही त्यांनी सांगितले.
यानंतर करिश्मा नायर यांनी जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेला भेट देऊन शैक्षणिक कामकाजाचा आढावा घेतला. विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक गुणवत्ता वाढविण्यासाठी शिक्षकांनी नियोजनबद्ध पद्धतीने अध्यापन करावे, असे त्यांनी सांगितले. ‘निपुण महाराष्ट्र अभियानांतर्गत’ विद्यार्थ्यांमध्ये पायाभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान विकसित करण्यासाठी विशेष प्रयत्न करण्याचे आवाहन त्यांनी केले. विद्यार्थ्यांनी अपेक्षित अध्ययन निष्पत्ती साध्य केली आहे की नाही, याची नियमित तपासणी करावी. ज्या विद्यार्थ्यांना अभ्यासात अधिक मार्गदर्शनाची गरज आहे, त्यांच्यासाठी विशेष प्रयत्न करून त्यांची अध्ययन क्षमता वाढवावी, असे निर्देशही त्यांनी दिले. याच भेटीदरम्यान शाळेतील सातवीच्या विद्यार्थ्यांनी सादर केलेल्या ‘प्रकल्प न्यूट्री-बाइट्स’ या नावीन्यपूर्ण उपक्रमाने लक्ष वेधून घेतले. शेवगा आणि कढीपत्ता या सहज उपलब्ध होणाऱ्या वनस्पतींच्या पानांचा उपयोग करून मुलांना आवडेल अशी चवदार पोषण गोळी तयार करण्याची संकल्पना विद्यार्थ्यांनी मांडली आहे. या प्रयोगातून पारंपरिक वनस्पतींचे गुणधर्म, स्थानिक साधनसंपत्तीचा वापर आणि पोषणविषयक जागरूकता यांची सांगड घालण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
या पोषण गोळ्या तयार करण्यासाठी शेवगा व कढीपत्त्याची ताजी पाने स्वच्छ धुऊन सावलीत वाळवली जातात. त्यानंतर वाळलेल्या पानांची बारीक पावडर तयार केली जाते. या पावडरीमध्ये भाजलेल्या जिऱ्याची पूड, जलजिरा पावडर आणि नैसर्गिक गोडवा व मिश्रणाला आकार देण्यासाठी सेंद्रिय गूळ एकत्र केला जातो. या मिश्रणापासून लहान आकाराच्या गोळ्या तयार करण्याची पद्धत विद्यार्थ्यांनी विकसित केली आहे. पालेभाज्या खाण्यास टाळाटाळ करणाऱ्या मुलांनाही आवडेल अशी आंबट-गोड आणि चटपटीत चव या गोळ्यांना देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. या उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ग्रामीण भागात सहज उपलब्ध होणाऱ्या साहित्याचा वापर करून कमी खर्चात पोषणविषयक जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न. कृत्रिम रंग आणि स्वादद्रव्यांचा वापर टाळून नैसर्गिक घटकांपासून पर्यायी खाद्यपदार्थ तयार करण्याची कल्पना विद्यार्थ्यांनी मांडली आहे. या प्रयोगामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन, सर्जनशीलता, आरोग्यविषयक जाणीव आणि प्रत्यक्ष कृतीतून शिकण्याची वृत्ती विकसित होण्यास मदत होऊ शकते.
विद्यार्थिनी जान्हवी पाटील हिने मुख्य कार्यकारी अधिकारी करिश्मा नायर यांच्यासमोर या प्रकल्पाची माहिती देत पोषण गोळ्या तयार करण्याची संकल्पना आणि त्यामागील उद्देश स्पष्ट केला. ग्रामीण भागातील उपलब्ध साधनसंपत्तीचा उपयोग करून मुलांच्या पोषणविषयक गरजांकडे लक्ष वेधण्याचा या प्रयोगाचा प्रयत्न असल्याचे तिने सांगितले. विद्यार्थ्यांनी मांडलेल्या या कल्पक उपक्रमाचे व मार्गदर्शन करणारी शिक्षिका उज्वला कुलकर्णी यांचे करिश्मा नायर यांनी विशेष कौतुक केले. विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष कृतीतून नवनवीन प्रयोग करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळणे महत्त्वाचे असल्याचे या उपक्रमातून अधोरेखित झाले. या प्रकल्पाचा उपयोग शाळेतील विद्यार्थी, अंगणवाडीतील बालके आणि गावातील महिलांमध्ये पोषणविषयक जागरूकता वाढविण्यासाठी करता येऊ शकतो, अशी संकल्पना विद्यार्थ्यांनी मांडली आहे. तसेच शालेय पोषण आहारासारख्या उपक्रमांमध्ये स्थानिक पातळीवरील पोषणविषयक कल्पनांचा अभ्यास करण्याची शक्यताही या प्रयोगातून पुढे आली आहे. मात्र, या गोळ्यांचा नियमित आहारात वापर केल्याने लोह किंवा कॅल्शियमची कमतरता दूर होते अथवा ॲनिमिया व कुपोषण कमी होते, असे निष्कर्ष काढण्यासाठी त्यांचे पोषणमूल्य, सुरक्षितता आणि परिणामकारकता यांचे तज्ज्ञांकडून परीक्षण होणे आवश्यक आहे.
अंगणवाडीच्या पाहणीदरम्यान मुख्य कार्यकारी अधिकारी करिश्मा नायर यांनी बालकांना दिल्या जाणाऱ्या पोषण आहाराची, उपलब्ध सुविधांची आणि पूर्वप्राथमिक शिक्षणाच्या कामकाजाची माहिती घेतली. बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी पोषण, आरोग्य आणि शिक्षण या तिन्ही बाबींना समान महत्त्व देण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली. अंगणवाडीतील बालकांना आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देण्यासोबतच त्यांच्या आरोग्याची आणि विकासाची योग्य काळजी घेण्याच्या सूचना त्यांनी संबंधित कर्मचाऱ्यांना दिल्या. तरसोद येथील या भेटीतून ग्रामीण भागातील शासकीय सेवा अधिक सक्षम करणे, आरोग्य सुविधांचा दर्जा उंचावणे, विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक गुणवत्ता सुधारणे आणि बालकांच्या पोषणाकडे लक्ष देणे या बाबींना प्राधान्य देण्यात आले. मुख्य कार्यकारी अधिकारी करिश्मा नायर यांनी विविध विभागांच्या कामकाजाची प्रत्यक्ष पाहणी करून संबंधित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना आवश्यक मार्गदर्शन केले. त्याचवेळी विद्यार्थ्यांनी सादर केलेल्या ‘न्यूट्री-बाइट्स’ प्रयोगामुळे शालेय शिक्षणात नावीन्यपूर्ण संकल्पना, स्थानिक संसाधनांचा वापर आणि आरोग्यविषयक जागरूकता यांना प्रोत्साहन देण्याचे महत्त्वही अधोरेखित झाले.
