जळगाव-लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज प्रतिनिधी । कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाचे प्रथम कुलगुरू आणि ज्येष्ठ गणितज्ञ प्रा. एन. के. ठाकरे यांनी एका विस्तृत मुलाखतीत महाराष्ट्रासह देशातील शिक्षणव्यवस्था, प्राथमिक शिक्षणाकडे होत असलेले दुर्लक्ष, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, बदलते राजकारण आणि सामाजिक परिस्थिती यावर परखड व चिंतनशील भूमिका मांडली. आपल्या प्रदीर्घ शैक्षणिक आणि सामाजिक अनुभवांच्या आधारे त्यांनी वर्तमान व्यवस्थेतील त्रुटींवर प्रकाश टाकत तरुण पिढीने प्रश्न विचारण्याची आणि परिवर्तनासाठी पुढाकार घेण्याची गरज व्यक्त केली.
धुळे जिल्ह्यातील आपल्या मूळ गावाचा उल्लेख करत प्रा. ठाकरे यांनी प्राथमिक शिक्षणाला सुरुवातीपासूनच विशेष महत्त्व दिल्याचे सांगितले. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण मिळणे ही समाजाच्या प्रगतीची मूलभूत गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. उच्च शिक्षणाच्या सध्याच्या वाटचालीबाबत काही शंका असल्या तरी अलीकडच्या काळात विद्यार्थ्यांमध्ये निर्माण होत असलेली जागरूकता आणि विविध प्रश्नांवर होणारी आंदोलने पाहता परिवर्तनाची आशा अजूनही कायम असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
महात्मा गांधींच्या विचारांचा आणि स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळातील सामाजिक एकात्मतेचा संदर्भ देताना प्रा. ठाकरे यांनी त्या काळातील जनभावनेची तीव्रता अधोरेखित केली. प्रसारमाध्यमांची साधने आजच्या तुलनेत अत्यंत मर्यादित असतानाही गांधीजींचा संदेश मोठ्या जनसमुदायापर्यंत पोहोचत होता, यामागे त्या काळातील नैतिकता, विश्वास आणि जनतेची सामाजिक संवेदना महत्त्वाची होती, असे त्यांनी सांगितले. त्या काळातील मूल्यव्यवस्था आजच्या पिढीसाठीही प्रेरणादायी असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
वर्तमानपत्रे, रेडिओ आणि आजच्या सोशल मीडिया या माध्यमांमध्ये मोठा बदल झाला आहे. मात्र, माध्यमांचे स्वरूप बदलले तरी स्वतंत्र पत्रकारितेचे महत्त्व कमी होऊ नये, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर वाढत असलेला दबाव आणि सरकारी हस्तक्षेपाच्या शक्यतांबाबत त्यांनी चिंता व्यक्त केली. समाजातील विविध प्रश्न निर्भीडपणे मांडणाऱ्या स्वतंत्र पत्रकारांचे कार्य लोकशाहीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले.
शिक्षणव्यवस्थेतील सर्वात गंभीर प्रश्न म्हणजे प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षणाकडे होत असलेले दुर्लक्ष असल्याचे प्रा. ठाकरे यांनी सांगितले. शिक्षणाच्या विकासासाठी कोठारी आयोगाने सुचवलेल्या सुमारे सहा टक्के खर्चाच्या दिशेने सरकारने प्रयत्न करणे अपेक्षित होते; मात्र प्रत्यक्षात शिक्षणासाठी होणारा खर्च अपेक्षेपेक्षा कमी असल्याची खंत त्यांनी व्यक्त केली. प्राथमिक शाळा बंद होण्याच्या घटनाही चिंताजनक असून, अशा निर्णयांचा सर्वाधिक फटका ग्रामीण आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील विद्यार्थ्यांना बसतो, असे त्यांनी नमूद केले.
शिक्षणाच्या क्षेत्रात प्रयोगशीलता आवश्यक असल्याचे सांगताना प्रा. ठाकरे यांनी आपल्या कुलगुरूपदाच्या कार्यकाळातील काही प्रयोगांची माहिती दिली. विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता उद्योग आणि प्रत्यक्ष व्यवहाराशी जोडणारे अभ्यासक्रम सुरू करण्यावर त्यांनी भर दिला. इंधन आणि पेस्टिसाईड्स क्षेत्राशी संबंधित विशेष एमएससी अभ्यासक्रम सुरू करून विद्यार्थ्यांना व्यावहारिक प्रशिक्षण देण्यात आले. अशा प्रकारच्या अभ्यासक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना शिक्षणासोबत रोजगार आणि उद्योगक्षेत्राच्या गरजांचीही जाणीव झाली, असे त्यांनी सांगितले.
कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाच्या सुरुवातीच्या काळातील आव्हानांवरही त्यांनी प्रकाश टाकला. विद्यापीठाची उभारणी करताना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. मात्र सहकारी, शिक्षक आणि कर्मचाऱ्यांच्या सहकार्याने त्या अडचणींवर मात करत संस्थेची पायाभरणी करण्यात आली. विद्यापीठाच्या विकासासाठी केवळ पायाभूत सुविधा नव्हे, तर प्रयोगशील आणि समाजाभिमुख शिक्षणव्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
१९९१ नंतर देशात झालेल्या आर्थिक सुधारणांमुळे भारतीय समाज आणि अर्थव्यवस्थेत मोठे बदल झाले. औद्योगिकीकरण आणि आर्थिक विकासाला चालना देणे आवश्यक असले तरी त्याचा परिणाम समाजातील सर्व घटकांपर्यंत समान पद्धतीने पोहोचणे गरजेचे आहे, असे प्रा. ठाकरे यांनी सांगितले. काही प्रभावशाली उद्योगसमूहांच्या प्रभावामुळे धोरणनिर्मितीत निर्माण होणाऱ्या विकृतींबाबतही त्यांनी चिंता व्यक्त केली. आर्थिक विकासाच्या प्रक्रियेत प्राथमिक शिक्षणासारख्या मूलभूत क्षेत्रांकडे दुर्लक्ष होता कामा नये, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
सध्याच्या राजकीय वातावरणावर भाष्य करताना त्यांनी समाजातील वाढते विभाजन, वर्णभावना आणि धर्माच्या आधारावर होणारे राजकारण यावर चिंता व्यक्त केली. राजकारण हे समाजाला जोडणारे माध्यम असले पाहिजे; मात्र समाजातील विविध घटकांमध्ये दरी निर्माण करणारे राजकारण लोकशाही आणि सामाजिक समरसतेसाठी घातक ठरू शकते, असा इशारा त्यांनी दिला. सार्वजनिक जीवनातील नेत्यांनी वैयक्तिक स्वार्थापेक्षा जनहिताला प्राधान्य देऊन नैतिक आचरणाचा आदर्श निर्माण करण्याची गरज असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
समाजातील बदलासाठी तरुण पिढीची भूमिका निर्णायक असल्याचे प्रा. ठाकरे यांनी विशेषत्वाने अधोरेखित केले. आजचे युवक-युवती प्रश्न विचारू शकतात, नवीन प्रयोग करू शकतात आणि समाजासमोरील आव्हानांना पर्यायी मार्ग शोधू शकतात. त्यामुळे तरुणांनी केवळ परिस्थितीवर टीका न करता स्वतः पुढाकार घेण्याची गरज आहे. सामाजिक अन्यायाविरोधात उभे राहताना द्वेषाची किंवा तिरस्काराची भूमिका न घेता व्यापक मानवी मूल्यांच्या आधारावर संघर्ष करणे महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले.
शिक्षणाची गुणवत्ता टिकवण्यासाठी प्रयोगशील दृष्टिकोन, प्राथमिक शिक्षणासाठी अधिक आर्थिक तरतूद, स्वतंत्र अभिव्यक्तीला संरक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात नैतिक नेतृत्व या चारही बाबी अत्यंत महत्त्वाच्या असल्याचा संदेश प्रा. एन. के. ठाकरे यांच्या मुलाखतीतून पुढे आला. त्यांच्या प्रदीर्घ शैक्षणिक आणि सामाजिक प्रवासातील अनुभवांनी आजच्या शिक्षणव्यवस्थेपासून राजकारणापर्यंत अनेक प्रश्नांवर अंतर्मुख होण्याची संधी दिली असून, परिवर्तनाची खरी ताकद ही जागरूक आणि प्रश्न विचारणाऱ्या तरुण पिढीतच असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
