जळगाव-लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज प्रतिनिधी । समाजाच्या विविध स्तरांतील गरजू घटकांसाठी शासनाकडून विविध योजना आणि आर्थिक सहाय्य दिले जाते. मात्र, कोणत्याही कौटुंबिक आधाराविना एकल किंवा अविवाहित जीवन जगणाऱ्या व्यक्तींच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सुरक्षिततेच्या प्रश्नांकडे अपेक्षित गांभीर्याने पाहिले जात नसल्याची खंत व्यक्त होत आहे. अशा व्यक्तींना उदरनिर्वाहासाठी दरमहा मानधन देण्यासह त्यांच्या विकासासाठी स्वतंत्र योजना राबवाव्यात, अशी मागणी एकल-अविवाहित विकास मंचचे प्रमोद पाटील यांनी केली आहे.
सध्या महाराष्ट्रात विविध कारणांमुळे एकल जीवन जगणाऱ्या स्त्री-पुरुष, युवक-युवतींची संख्या मोठी आहे. काही जणांनी वैयक्तिक कारणांमुळे विवाह न करण्याचा निर्णय घेतलेला असतो, तर काही जण परिस्थितीमुळे कुटुंबीयांच्या आधारापासून दूर राहतात. अशा व्यक्तींना शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, निवास, सुरक्षितता आणि वृद्धापकाळातील आधार अशा अनेक प्रश्नांना स्वतःच सामोरे जावे लागते.
अंध, दिव्यांग आणि निराधार नागरिकांसाठी शासनाकडून विविध स्वरूपात आर्थिक मदत व मानधनाच्या योजना सुरू आहेत. सरकारी कर्मचारी, लोकप्रतिनिधी तसेच विविध क्षेत्रांतील घटकांना त्यांच्या सेवेनुसार वेतन, पेन्शन किंवा इतर सुविधा उपलब्ध असतात. उद्योग-व्यवसाय क्षेत्रासाठीही विविध शासकीय योजना व अनुदाने आहेत. अशा परिस्थितीत कोणत्याही कौटुंबिक आधाराशिवाय जीवन जगणाऱ्या एकल व्यक्तींसाठीही शासनाने सामाजिक सुरक्षेच्या दृष्टीने स्वतंत्र धोरण आखण्याची गरज असल्याचे प्रमोद पाटील यांनी म्हटले आहे.
एकल व्यक्ती स्वतःच्या जबाबदाऱ्या पार पाडतानाच सामाजिक जाणीवेतून इतरांना मदत करण्याचा प्रयत्न करतात. विवाह न केल्यामुळे किंवा एकल जीवन जगण्याचा निर्णय घेतल्यामुळे त्यांना सामाजिक सुरक्षेपासून वंचित ठेवणे योग्य आहे का, असा सवालही एकल-अविवाहित विकास मंचतर्फे उपस्थित करण्यात आला आहे.
आजच्या वेगवान जीवनशैलीत अनेक युवक-युवती तसेच स्त्री-पुरुष विविध कारणांमुळे ‘सिंगल’ अर्थात एकल जीवन जगत आहेत. त्यांच्या भविष्यातील गरजा लक्षात घेऊन शासनाने अशा व्यक्तींसाठी शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, स्वतःचे घर, सुरक्षितता आणि सामाजिक आधार यांसाठी विशेष उपाययोजना करणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले आहे. अशा व्यक्तींना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी विविध शासकीय योजनांमध्ये त्यांचा समावेश करावा. तसेच उदरनिर्वाह आणि सामाजिक सुरक्षिततेच्या दृष्टीने **कोणताही भेदभाव न करता पात्र एकल-अविवाहित व्यक्तींना दरमहा मानधन सुरू करावे, अशी प्रमुख मागणी प्रमोद पाटील यांनी केली आहे.
केवळ आर्थिक मदतीपुरते हे प्रश्न मर्यादित नसून एकल व्यक्तींना सामाजिक आणि भावनिक आधाराचीही गरज असल्याचे मंचाने नमूद केले आहे. त्यामुळे विविध ठिकाणी त्यांच्यासाठी सेवा प्रकल्प, मार्गदर्शन केंद्रे आणि ‘आपुलकी सेवा केंद्रे’ सुरू करण्याची आवश्यकता आहे. अशा केंद्रांमधून आरोग्य, कायदेशीर मार्गदर्शन, रोजगार, निवास, समुपदेशन आणि अन्य जीवनावश्यक सुविधांबाबत मदत मिळू शकते.
एकल व्यक्तींना त्यांच्या समस्या मांडण्यासाठी स्वतंत्र व्यासपीठ उपलब्ध नसल्याने ‘दाद मागायची तरी कुणाकडे?’ हा प्रश्न निर्माण होत असल्याचेही प्रमोद पाटील यांनी म्हटले आहे. त्यामुळे या घटकाचे संघटन करून त्यांच्या प्रश्नांचा अभ्यास करण्यासाठी सामाजिक संस्था, कॉर्पोरेट समूह, देणगीदार, अभ्यासक, लेखक आणि समाजसेवकांनी पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
एकल-अविवाहित व्यक्तींचे जीवनमान उंचावण्यासाठी समाजातील विविध घटकांनी आपल्या परीने हातभार लावणे ही काळाची गरज आहे. या विषयावर अधिक व्यापक चर्चा घडवून आणण्यासाठी तसेच समस्या आणि सूचना शासनापर्यंत पोहोचविण्यासाठी इच्छुक व्यक्ती व संस्थांनी पुढाकार घ्यावा, असेही मंचाने स्पष्ट केले आहे.
एकल-अविवाहित विकास मंचचे प्रमोद पाटील (मो. ९३२६३५९२२९) यांनी या विषयात स्वारस्य असलेल्या व्यक्ती, संस्था आणि अभ्यासकांनी संपर्क साधून एकल व्यक्तींच्या प्रश्नांना व्यापक व्यासपीठ मिळवून देण्यासाठी सहकार्य करण्याचे आवाहन केले आहे.
