नवी दिल्ली- लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज वृत्तसेवा । भारत सरकारने देशातील प्रवासी दस्तऐवज प्रणालीत ऐतिहासिक बदल करत अधिकृतपणे ई-पासपोर्ट सुरू केले आहेत. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित हा नवा पासपोर्ट भारतीय नागरिकांच्या आंतरराष्ट्रीय प्रवासाला अधिक सुरक्षित, जलद आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम बनवणार आहे.
पासपोर्ट सेवा पोर्टलनुसार, ई-पासपोर्ट हा कागद आणि इलेक्ट्रॉनिक अशा दोन्ही स्वरूपातील पासपोर्टचा संगम असून त्यात RFID (Radio Frequency Identification) चिप आणि अँटेना एम्बेड केलेले असते. ही चिप पासपोर्टधारकाची वैयक्तिक व बायोमेट्रिक माहिती सुरक्षितपणे साठवून ठेवते.
ई-पासपोर्ट म्हणजे काय?
साध्या भारतीय पासपोर्टप्रमाणेच दिसणारा ई-पासपोर्ट हा त्याचा अपग्रेडेड आणि अत्यंत सुरक्षित अवतार आहे. या पासपोर्टच्या मागील कव्हरमध्ये एम्बेड केलेली इलेक्ट्रॉनिक चिप खालील माहिती सुरक्षित ठेवते :
बोटांचे ठसे (Fingerprints)
चेहरा ओळखण्याची माहिती (Facial Recognition Data)
डिजिटल स्वाक्षऱ्या (Digital Signatures)
चिपमध्ये साठवलेली माहिती आणि पासपोर्टवर छापलेली माहिती यामध्ये कसलीही तफावत राहू नये यासाठी विशेष तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. त्यामुळे हा पासपोर्ट फोर्जरी, छेडछाड किंवा बनावट तयार करणे जवळपास अशक्य बनतो.
ई-पासपोर्टचे फायदे
ई-पासपोर्ट सुरू झाल्यानंतर देशभरात त्याची मागणी झपाट्याने वाढत आहे. आतापर्यंत ८० लाख ई-पासपोर्ट देशांतर्गत आणि ६२ हजार परदेशातील भारतीय दूतावासांमार्फत जारी करण्यात आले आहेत.
इमिग्रेशन प्रक्रिया अधिक जलद
डेटा सुरक्षेमध्ये मोठी वाढ
आंतरराष्ट्रीय विमान कंपनींच्या मानकांनुसार अनुरूपता
प्रवाशांचा प्रतीक्षाकाळ कमी
फोर्जरी व गैरवापर हाणून पाडणारे सुरक्षित तंत्रज्ञान
विमानतळांवर सोनेरी चिन्हामुळे ई-पासपोर्ट लगेच ओळखता येतो आणि चिपद्वारे स्कॅनिंग वेगाने होते.
ई-पासपोर्टसाठी कोण अर्ज करू शकतो?
ई-पासपोर्टची सुविधा सुरुवातीला निवडक पासपोर्ट सेवा केंद्रे (PSKs) आणि पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्रे (POPSKs) येथे उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
ज्या भारतीय नागरिकांना साधा पासपोर्ट मिळण्याचा अधिकार आहे, ते सर्व नागरिक ई-पासपोर्टसाठी अर्ज करू शकतात.
अर्ज करण्यापूर्वी आपल्या जवळच्या पासपोर्ट कार्यालयात ई-पासपोर्टची सुविधा उपलब्ध झाली आहे का, हे तपासणे आवश्यक आहे.
सरकार टप्प्याटप्प्याने ही सुविधा देशभर विस्तारण्याच्या तयारीत आहे, जेणेकरून नव्या अर्जदारांसह पासपोर्ट रिन्यू करणारेही याचा लाभ घेऊ शकतील.
ई-पासपोर्टची फी किती?
ई-पासपोर्टसाठी साध्या अर्ज प्रक्रियेमधील शुल्क खालीलप्रमाणे –
पासपोर्ट प्रकार शुल्क
36 पानांचे ई-पासपोर्ट ₹1500
60 पानांचे ई-पासपोर्ट ₹2000
तात्काळ सेवेसाठी अतिरिक्त शुल्क आकारले जाते.
महत्त्वाचे म्हणजे, ई-पासपोर्ट हा साध्या पासपोर्टचा पर्याय नाही, तर त्याची अत्याधुनिक आणि सुरक्षित आवृत्ती आहे.
ई-पासपोर्टसाठी अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Guide)
पासपोर्ट सेवा पोर्टलला भेट द्या – www.passportindia.gov.in
नवीन युजर असल्यास नोंदणी करा किंवा लॉगिन करा.
‘Apply for Fresh Passport / Re-issue of Passport’ हा पर्याय निवडा.
अर्जातील वैयक्तिक आणि बायोमेट्रिक माहिती अचूक भरा.
अर्ज सबमिट केल्यानंतर शुल्क भरा.
आपल्या सोयीच्या PSK/POPSK मध्ये अपॉइंटमेंट बुक करा.
ठरलेल्या दिवशी आधार, पॅन आणि इतर आवश्यक कागदपत्रांसह केंद्रावर भेट द्या.
केंद्रावर बायोमेट्रिक पडताळणी आणि कागदपत्रांची पुष्टी करून आपली प्रक्रिया पूर्ण होते.
पासपोर्ट व्हेरिफिकेशन आणि प्रिंटिंगनंतर ई-पासपोर्ट पोस्टाद्वारे आपल्या पत्त्यावर पाठवला जातो.
ई-पासपोर्ट: भविष्यातील प्रवासाचा अचूक मार्ग
भारत सरकारचा हा मोठा निर्णय आंतरराष्ट्रीय प्रवासातील कार्यक्षमता अनेक पटींनी वाढवणार आहे. जलद इमिग्रेशन, डेटा सुरक्षा, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि जागतिक मानकांशी सुसंगता यामुळे ई-पासपोर्ट हा पुढील काही वर्षांत प्रत्येक भारतीय प्रवाशासाठी आवश्यक दस्तऐवज ठरणार आहे.
जग अधिक डिजिटल आणि सुरक्षित प्रवास प्रणालीकडे वाटचाल करत असताना, ई-पासपोर्ट हे भारताचे टेक्नॉलॉजी-ड्रिव्हन भविष्याकडे टाकलेले महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.
