जळगाव-लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज प्रतिनिधी । स्नेहल प्रतिष्ठानच्या वतीने गेल्या २५ वर्षांपासून पारंपरिक, सर्वसमावेशक आणि लोकाभिमुख पद्धतीने गणेशोत्सव साजरा केला जात आहे. यंदा प्रतिष्ठानच्या गणेशोत्सवाचे रौप्य महोत्सवी वर्ष असून, ‘॥ पिंप्राळ्याचा राजा ॥’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गणेशमूर्तीची सलग दुसऱ्या वर्षी केळीच्या खोडापासून पर्यावरणपूरक पद्धतीने निर्मिती करण्यात आली आहे. भक्ती, परंपरा, समाजप्रबोधन आणि पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश देत यंदाचा गणेशोत्सव साजरा करण्याचा संकल्प प्रतिष्ठानने केला आहे.
जळगाव शहरातील गणेशोत्सवाच्या सांस्कृतिक परंपरेला पिंप्राळा उपनगराशी जोडणारे महत्त्वाचे माध्यम म्हणून स्नेहल प्रतिष्ठानची ओळख निर्माण झाली आहे. स्थापनेपासून अजिंक्य कमलाकर देसाई यांच्या नेतृत्वाखाली प्रतिष्ठानच्या माध्यमातून गणेशोत्सवाबरोबरच विविध सामाजिक आणि जनजागृतीपर उपक्रम राबविले जात आहेत. २५ वर्षांच्या या प्रवासात धार्मिक उत्सवाला सामाजिक बांधिलकीची जोड देण्याचा प्रयत्न सातत्याने करण्यात आला आहे.
यंदाच्या रौप्य महोत्सवी वर्षाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ‘पिंप्राळ्याचा राजा’ची पर्यावरणपूरक मूर्ती. जळगाव जिल्ह्याचे वैशिष्ट्य असलेल्या केळीच्या खोडाचा वापर करून सलग दुसऱ्या वर्षी ही मूर्ती साकारण्यात आली आहे. ठाकूर ब्रदर्स यांच्या हस्ते मूर्तीची निर्मिती करण्यात आली आहे. पारंपरिक श्रद्धा जपत पर्यावरणपूरक पर्याय स्वीकारण्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात येत आहे.
प्रतिष्ठानच्या माहितीनुसार, विसर्जनानंतर ही मूर्ती साधारण १२ ते १८ तासांत पाण्यात पूर्णपणे विरघळते. मूर्ती विरघळल्यानंतर त्यातील घटक माशांसाठी खाद्यरूपात उपलब्ध होत असल्याने पाण्याचे प्रदूषण कमी करण्यास मदत होते. श्रींच्या मूर्तीचे विसर्जन भावभक्तीने आणि सनातन परंपरेनुसार व्हावे, विसर्जनानंतर मूर्तीची अवहेलना होऊ नये आणि निसर्गालाही हानी पोहोचू नये, हा पर्यावरणपूरक मूर्तीमागील मुख्य उद्देश असल्याचे प्रतिष्ठानतर्फे सांगण्यात आले.
गणेशोत्सवातील ध्वनिप्रदूषण टाळण्यासाठी स्नेहल प्रतिष्ठानकडून गेल्या अनेक वर्षांपासून डीजेला फाटा देण्यात आला आहे. ‘पिंप्राळ्याचा राजा’चा आगमन सोहळा तसेच सार्वजनिक विसर्जन मिरवणूक पारंपरिक वाद्यांच्या तालावर आयोजित केली जाते. मागील वर्षी विसर्जन मिरवणुकीत भजनांच्या तालावर जळगावकरांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला होता. पारंपरिक वाद्ये, भजन आणि भक्तिमय वातावरणातून गणेशोत्सव साजरा करण्यावर प्रतिष्ठानचा भर आहे.
गणेशोत्सवातील विविध उपक्रमांमध्ये महिलांनाही नेतृत्वाच्या संधी देण्यात येत असल्याने आगमन सोहळा आणि सार्वजनिक विसर्जन मिरवणुकीत महिलांचा लक्षणीय सहभाग राहतो. धार्मिक उत्सवाच्या माध्यमातून महिलांचा सहभाग आणि सामाजिक सहभागिता वाढविण्याचा प्रयत्न प्रतिष्ठानच्या उपक्रमांतून दिसून येतो.
गेल्या २५ वर्षांपासून गणेशोत्सवादरम्यान समाजप्रबोधनात्मक कीर्तन सप्ताहाचेही आयोजन करण्यात येत आहे. वारकरी संप्रदायातील नामवंत ७७ कीर्तनकारांची कीर्तने या कालावधीत आयोजित करण्यात आली आहेत. कीर्तन महोत्सवातून अध्यात्म, सामाजिक प्रबोधन आणि वारकरी परंपरेचा प्रसार करण्याचा प्रयत्न केला जातो. या काळात सेवा देणाऱ्या विविध वारकरी शिक्षण संस्थांना विद्यार्थ्यांच्या उपयोगासाठी सहकार्यही केले जाते.
स्नेहल प्रतिष्ठानचा सामाजिक उपक्रमांचा विस्तार गणेशोत्सवापुरता मर्यादित नाही. गेल्या २५ वर्षांपासून प्रतिष्ठानच्या वतीने नेत्रतपासणी शिबिरे, गरजू नागरिकांना चष्मे वाटप तसेच रक्तदान शिबिरांचे आयोजन केले जाते. हिवाळ्यात गरजू नागरिकांना ब्लँकेटचे वाटप, तर दिवाळीच्या काळात गरजूंना फराळ आणि मिठाईचे वाटप करण्यात येते.
याशिवाय जळगाव शहरात विविध सामाजिक उपक्रमांमध्येही स्नेहल प्रतिष्ठानचा सातत्याने सहभाग राहिला आहे. रौप्य महोत्सवी वर्षाच्या निमित्ताने यंदाच्या गणेशोत्सवातही धार्मिक श्रद्धेसोबत पर्यावरण संवर्धन, सामाजिक बांधिलकी, पारंपरिक संस्कृती आणि समाजप्रबोधन यांचा समन्वय साधण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. त्यामुळे ‘पिंप्राळ्याचा राजा’चा २५ वर्षांचा गणेशोत्सवाचा प्रवास सामाजिक संदेश देणाऱ्या उपक्रमांची परंपरा म्हणूनही अधोरेखित होत आहे.
