माद्रिद- वृत्तसेवा । अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर युरोपियन देशांनी घेतलेल्या ठाम भूमिकेमुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. स्पेन आणि ब्रिटन यांनी अमेरिकाला इराणविरोधातील संभाव्य लष्करी कारवायांसाठी त्यांच्या हवाई तळांचा वापर करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. या निर्णयामुळे संतप्त झालेले अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्पेनविरोधात थेट व्यापारबंदी लादण्याची धमकी दिली आहे.
स्पेनने दक्षिणेकडील आपल्या लष्करी तळांचा वापर इराणवरील हल्ल्यांसाठी करण्यास परवानगी नाकारत हा निर्णय आंतरराष्ट्रीय कायद्याच्या चौकटीत घेतल्याचे स्पष्ट केले. स्पेनचे पंतप्रधान पेड्रो सांचेझ यांनी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या कारवायांना “असमर्थनीय आणि धोकादायक लष्करी हस्तक्षेप” असे संबोधले. हा हस्तक्षेप आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन असल्याचे त्यांनी नमूद केले. अमेरिकेला तळ वापरू देणे म्हणजे संयुक्त राष्ट्रे (UN)च्या चार्टरचे उल्लंघन ठरेल, असा ठाम युक्तिवाद स्पेनने केला आहे.
ट्रम्प यांनी स्पेनच्या भूमिकेवर तीव्र टीका करत त्या देशाला “भयानक” संबोधले आणि सर्व प्रकारचे व्यापारी संबंध तोडण्याचा इशारा दिला. त्यांनी ब्रिटनवरही असहकार्याचा आरोप केला असला, तरी ब्रिटनविरोधात व्यापार निर्बंधांची स्पष्ट घोषणा केलेली नाही. या घडामोडींमुळे अटलांटिक पातळीवरील राजनैतिक संबंध ताणले गेले आहेत.
स्पेन हा युरोपियन युनियन (EU)चा सदस्य देश असल्याने अमेरिकेच्या संभाव्य व्यापारबंदीसमोर मोठी कायदेशीर आणि राजनैतिक अडचण उभी राहू शकते. EU अंतर्गत वस्तूंची मुक्त वाहतूक लागू असल्याने एखाद्या एकाच सदस्य देशावर निर्बंध लादणे गुंतागुंतीचे ठरणार आहे. जर्मनीचे चान्सलर फ्रेडरिक मर्झ यांनीही ट्रम्प यांना स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की, EU सोबत कोणताही व्यापार करार करताना स्पेनचा समावेश बंधनकारक असेल.
या वादामागे संरक्षण खर्चाचा मुद्दाही महत्त्वाचा ठरत आहे. ट्रम्प यांनी नाटो (NATO) सदस्य राष्ट्रांनी आपल्या जीडीपीच्या 5 टक्के रक्कम संरक्षणावर खर्च करावी, अशी मागणी केली होती. मात्र स्पेन सरकारने या मागणीस विरोध दर्शवला आहे. त्यामुळे लष्करी तळांच्या प्रश्नासोबतच संरक्षण खर्चाच्या धोरणावरूनही मतभेद तीव्र झाले आहेत.
अमेरिकेचे अर्थमंत्री स्कॉट बेसेंट यांनी अमेरिकेला स्पेनच्या उत्पादनांवर कायदेशीररीत्या बंदी घालण्याचा अधिकार असल्याचा दावा केला आहे. तथापि, अमेरिकेचे व्यापार प्रतिनिधी जेमिसन ग्रीयर यांनी या विषयावर तातडीने स्पष्ट भूमिका घेणे टाळले. दुसरीकडे, स्पेन सरकारने अमेरिकेला खासगी कंपन्यांची स्वायत्तता, आंतरराष्ट्रीय कायदे आणि EU-US द्विपक्षीय करारांचा आदर राखण्याचे आवाहन केले आहे.
दोन्ही देशांमधील आर्थिक संबंधही महत्त्वाचे आहेत. 2025 च्या आकडेवारीनुसार, अमेरिकेने स्पेनला सुमारे 26 अब्ज डॉलरची निर्यात केली असून स्पेनमधून 21 अब्ज डॉलरची आयात केली आहे. स्पेनकडून प्रामुख्याने फार्मास्युटिकल उत्पादने आणि ऑलिव्ह ऑइल अमेरिकेत निर्यात केले जाते. अशा परिस्थितीत व्यापारबंदीची अंमलबजावणी झाल्यास दोन्ही देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर त्याचे गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
