काठमांडू – वृत्तसेवा । नेपाळमधील सार्वत्रिक निवडणुकीच्या मतमोजणीत मोठे राजकीय उलथापालथीचे चित्र समोर येत असून भारतविरोधी भूमिकेसाठी ओळखले जाणारे माजी पंतप्रधान केपी शर्मा ओली यांना मोठा धक्का बसण्याची चिन्हे दिसत आहेत. प्राथमिक कलांनुसार ओली आपल्या पारंपरिक बालेकिल्ला मानल्या जाणाऱ्या झापा-५ मतदारसंघात मोठ्या फरकाने पिछाडीवर असून काठमांडूचे माजी महापौर बालेन शहांच्या राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाने (RSP) ऐतिहासिक आघाडी घेतली आहे.
नेपाळमध्ये २७५ सदस्यीय संसदेसाठी निवडणुका पार पडल्या असून त्यातील १६५ जागांसाठी थेट निवडणुकीचे निकाल जाहीर होऊ लागले आहेत. मतमोजणीच्या प्राथमिक कलांनुसार राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्ष हा सर्वात मोठा पक्ष म्हणून पुढे येत आहे. आतापर्यंत या पक्षाने ४६ जागांवर विजय मिळवला असून ७३ जागांवर आघाडी घेतली आहे. विशेष म्हणजे हा पक्ष अवघ्या चार वर्षांपूर्वी माजी पत्रकार रबी लामिछाने यांनी स्थापन केला होता. इतक्या कमी कालावधीत पक्षाने मिळवलेले यश नेपाळच्या राजकारणातील मोठा बदल मानला जात आहे.
दरम्यान, माजी पंतप्रधान केपी शर्मा ओली यांना त्यांच्या पारंपरिक मतदारसंघात मोठा धक्का बसताना दिसत आहे. झापा-५ मतदारसंघात ते बालेन शाह यांच्यापेक्षा सुमारे ४० हजार मतांनी मागे आहेत. उपलब्ध आकडेवारीनुसार ओली यांना सुमारे १५,४०९ मते मिळाली आहेत, तर बालेन शाह यांना ५५,९३४ मते मिळाल्याचे सांगितले जात आहे. २०१७ आणि २०२२ च्या निवडणुकांमध्ये ओली यांनी याच मतदारसंघातून विजय मिळवला होता. त्यामुळे या मतदारसंघातील त्यांची पिछाडी राजकीयदृष्ट्या मोठा धक्का मानली जात आहे.
नेपाळच्या निवडणूक प्रणालीत एकूण २७५ जागांपैकी १६५ जागांसाठी थेट निवडणूक पद्धती वापरली जाते. या पद्धतीत मतदार थेट उमेदवाराला मतदान करतात आणि सर्वाधिक मते मिळवणारा उमेदवार विजयी ठरतो. उर्वरित ११० जागा प्रमाणित प्रतिनिधित्व पद्धतीने दिल्या जातात. या प्रणालीत मतदार एखाद्या उमेदवाराला नव्हे तर पक्षाला मतदान करतात आणि देशभरात मिळालेल्या मतांच्या टक्केवारीनुसार पक्षांना संसदेतील जागा दिल्या जातात.
प्रमाणित प्रतिनिधित्व पद्धतीतही राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्ष आघाडीवर असल्याचे चित्र आहे. निवडणूक आयोगाने दिलेल्या माहितीनुसार, या पद्धतीत आरएसपीला आतापर्यंत सुमारे ५४.८ टक्के मते मिळाली आहेत. त्यामुळे संसदेतील एकूण जागांमध्येही या पक्षाचे वर्चस्व वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
नेपाळमध्ये गेल्या वर्षी सप्टेंबरमध्ये झालेल्या हिंसक आंदोलनांनंतर या निवडणुका घेण्यात आल्या. ५ मार्च रोजी पार पडलेल्या मतदानात सुमारे ५८ टक्के मतदारांनी मतदानाचा हक्क बजावला. मतमोजणीची प्रक्रिया सुरू असून संपूर्ण निकाल जाहीर होण्यासाठी तीन ते चार दिवसांचा कालावधी लागण्याची शक्यता आहे. निवडणूक आयोगाने ९ मार्चपर्यंत अंतिम निकाल जाहीर करण्याचा प्रयत्न केला जाईल असे सांगितले आहे.
आतापर्यंतच्या कलांनुसार राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाने सर्वाधिक आघाडी घेतली असून इतर प्रमुख पक्ष मागे पडलेले दिसत आहेत. उपलब्ध आकडेवारीनुसार राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाने ३६ जागांवर विजय मिळवला असून ८३ जागांवर आघाडी घेतली आहे. नेपाळी काँग्रेसने ६ जागा जिंकल्या असून १० जागांवर आघाडी आहे. सीपीएन-यूएमएलला २ जागांवर विजय मिळाला असून ९ जागांवर आघाडी आहे. नेपाळी कम्युनिस्ट पक्षाने २ जागा जिंकल्या असून ७ जागांवर आघाडी घेतली आहे, तर इतर पक्ष १ जागेवर विजयी झाले असून ६ जागांवर आघाडीवर आहेत.
दरम्यान, मतमोजणीदरम्यान राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाच्या समर्थकांनी काठमांडूमधील निवडणूक आयोगाच्या कार्यालयाबाहेर मोठा जल्लोष केला. पक्षाचे निवडणूक चिन्ह असलेली ‘घंटा’ वाजवत समर्थकांनी विजयाचा उत्सव साजरा केला.
