मुंबई-वृत्तसेवा । देशाच्या आर्थिक प्रगतीचा वेग कायम असला तरी आर्थिक दबाव, आरोग्याशी संबंधित चिंता, काम–जीवन समतोलातील अडचणी आणि सामाजिक जोखमींमुळे भारतात नागरिकांमधील अनिश्चिततेची भावना अजूनही उच्च पातळीवर असल्याचे एका ताज्या अहवालातून समोर आले आहे. राष्ट्रीय अनिश्चितता निर्देशांक ७९ असताना, मुंबईचा निर्देशांक तब्बल ८७ इतका नोंदवण्यात आला असून तो राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक सरासरीपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त आहे.
देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या मुंबईत जागतिक घडामोडी, सुरक्षिततेविषयक प्रश्न आणि धोरणात्मक बदल यांचा नागरिकांच्या मानसिकतेवर मोठा परिणाम होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. विशेषतः जागतिक युद्धांमुळे अर्थव्यवस्था आणि वस्तूंच्या किमतींवर होणाऱ्या संभाव्य परिणामांची भीती ही मुंबईकरांची सर्वात मोठी चिंता ठरली आहे. याशिवाय स्थानिक स्तरावरील शांतता व सुरक्षितता, वाढती गुन्हेगारी आणि वाढते सरकारी कर यामुळे घरगुती अर्थसंकल्पावर होणाऱ्या परिणामाबाबतही नागरिक चिंतित आहेत.
अहवालानुसार पेट्रोल–इथेनॉल संदर्भातील नवे नियम, वाढत्या महागाईमुळे बचतीवर होणारा परिणाम, धार्मिक तणाव, वैद्यकीय आणीबाणीची भीती, हवामान बदलाशी संबंधित धोके आणि मानसिक आरोग्याच्या समस्या या देखील प्रमुख चिंतेच्या कारणांमध्ये समाविष्ट आहेत.
भूराजकीय अस्थिरता, टॅरिफमधील बदल, पर्यावरणीय संकटे आणि सार्वजनिक सुरक्षिततेशी संबंधित धोके हे नियंत्रणाबाहेरील घटक शहरातील एकूण अनिश्चिततेवर सर्वाधिक प्रभाव टाकत आहेत. त्याचवेळी घरगुती बजेट नियोजन, वैद्यकीय तयारी आणि मानसिक स्वास्थ्य यांसारखे वैयक्तिक घटकही परिस्थितीवर परिणाम करत आहेत.
शहरस्तरीय आकडेवारीनुसार आर्थिक स्थिती आणि अनिश्चितता यांचा थेट संबंध असल्याचे दिसून आले आहे. SEC B आणि C गटातील कुटुंबांमध्ये अनिश्चितता सर्वाधिक आहे, तर SEC A गटातील नागरिकांमध्ये तुलनेने कमी चिंता आढळली. विमा संरक्षण आणि गुंतवणुकीचे विविधीकरण वाढल्यास अनिश्चितता कमी होत असल्याचेही अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. एकच विमा पॉलिसी असलेल्या नागरिकांमध्ये अनिश्चितता निर्देशांक ८७ असून चार किंवा अधिक पॉलिसी असलेल्या नागरिकांमध्ये तो ८२ पर्यंत कमी होतो.
लोकसंख्याशास्त्रीय विश्लेषणात महिलांमध्ये पुरुषांच्या तुलनेत अधिक अनिश्चितता आढळून आली. वयोगटानुसार Gen X हा सर्वाधिक आत्मविश्वासपूर्ण गट ठरला असून बेबी बूमर्स, मिलेनियल्स आणि Gen Z या गटांमध्ये तुलनेने अधिक चिंता दिसून आली. व्यवसायिक आणि नोकरी करणाऱ्या व्यक्तींमध्ये अनिश्चिततेची पातळी जवळपास समान असल्याचेही स्पष्ट झाले.
दरम्यान, उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अलीकडेच जपानसोबत आर्थिक आणि सांस्कृतिक संबंध मजबूत करण्यावर भर देत राज्याच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी प्रयत्न सुरू असल्याचे सांगितले होते.
एकूणच, आर्थिक दबाव, सुरक्षिततेचे धोके, आरोग्याची तयारी आणि जीवनशैलीवरील ताण या सर्व घटकांमुळे मुंबईत नागरिकांमधील अनिश्चिततेची भावना वाढल्याचे चित्र आहे. बदलत्या परिस्थितीत आर्थिक नियोजन, विमा संरक्षण आणि मानसिक आरोग्याकडे लक्ष देणे हे भविष्यातील स्थैर्यासाठी अत्यावश्यक ठरणार असल्याचे तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे.
