नवी दिल्ली-वृत्तसेवा । भारतातील शिक्षण व्यवस्थेला कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) युगाशी सुसंगत करण्यासाठी Microsoft ने ‘मायक्रोसॉफ्ट एलिव्हेट फॉर एज्युकेटर्स’ हा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. या उपक्रमाअंतर्गत २०३० पर्यंत देशातील तब्बल २० लाख शिक्षकांना एआय कौशल्यांचे प्रशिक्षण देण्याचे आणि २ लाखांहून अधिक शाळा व शैक्षणिक संस्थांपर्यंत पोहोचण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, आशिया खंडात हा उपक्रम सुरू करणारा भारत हा पहिलाच देश ठरला आहे.
हा उपक्रम भारतातील २ कोटी नागरिकांना एआय कौशल्यांनी सक्षम करण्याच्या मायक्रोसॉफ्टच्या व्यापक धोरणाचा भाग आहे. भारतात सुमारे २० कोटी विद्यार्थी आणि १ कोटी शिक्षक असल्याने एआय शिक्षणाचा हा बदल केवळ देशासाठीच नव्हे, तर जागतिक शिक्षण क्षेत्रासाठीही महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे. एआयमुळे शिक्षणाची गुणवत्ता, अध्यापन पद्धती आणि विद्यार्थ्यांच्या कौशल्य विकासात मोठी क्रांती अपेक्षित आहे.
या कार्यक्रमाची सुरुवात नवी दिल्लीतील सीएम श्री शाळांपासून करण्यात आली असून राजधानीतील सर्व ७५ सीएम श्री शाळांमध्ये हा उपक्रम राबवला जाणार आहे. पुढील टप्प्यात देशभरातील इतर शाळांमध्येही त्याचा विस्तार करण्यात येणार आहे. शिक्षकांना एआय साक्षरता, संगणकीय विचारसरणी आणि जबाबदार तंत्रज्ञान वापराचे प्रशिक्षण देऊन शिक्षण प्रक्रियेत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्यावर भर दिला जाणार आहे.
मायक्रोसॉफ्टचे उपाध्यक्ष आणि अध्यक्ष Brad Smith यांनी सांगितले की, एआय शिक्षणाचा भाग बनत असताना मानवी निर्णयक्षमतेला बळ मिळावे आणि शिक्षक व विद्यार्थ्यांमध्ये विश्वास कायम राहावा, यासाठी कंपनी कटिबद्ध आहे. तर मायक्रोसॉफ्ट इंडिया आणि दक्षिण आशियाचे अध्यक्ष Puneet Chandok यांनी भारताच्या एआय-फर्स्ट भविष्यासाठी शिक्षक हेच मुख्य शिल्पकार असल्याचे सांगत त्यांच्या प्रशिक्षणावर गुंतवणूक करणे अत्यावश्यक असल्याचे स्पष्ट केले.
या उपक्रमासाठी देशातील अनेक प्रमुख शैक्षणिक आणि प्रशिक्षण संस्थांची भागीदारी घेण्यात आली आहे. यात Central Board of Secondary Education, National Council of Educational Research and Training, All India Council for Technical Education, National Council for Vocational Education and Training आणि Directorate General of Training यांचा समावेश आहे. या संस्थांच्या सहकार्याने शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये एआय शिक्षणाचा विस्तार केला जाणार आहे.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० अंतर्गत इयत्ता तिसरीपासून एआय आणि संगणकीय विचारसरणी अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्याच्या उद्दिष्टाला या उपक्रमामुळे मोठी चालना मिळणार आहे. तसेच देशातील २५ हजार संस्थांमध्ये एआय ॲम्बेसेडर, शिक्षक अकादमी, एआय उत्पादकता प्रयोगशाळा आणि उत्कृष्टता केंद्रे उभारण्यात मदत केली जाणार आहे. हा कार्यक्रम DIKSHA आणि Skill India Digital Hub सारख्या राष्ट्रीय डिजिटल शिक्षण मंचांशी सुसंगत असेल.
एकूणच, ‘एलिव्हेट फॉर एज्युकेटर्स’ हा उपक्रम भारतातील शिक्षण क्षेत्राला एआय-आधारित भविष्याकडे नेणारा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात असून, यामुळे शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांच्या कौशल्य विकासाला नवे आयाम मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
