मुंबई-लाईव्ह ट्रेंडस न्यूज वृत्तसेवा | भारतातील इंटरनेट शटडाऊनच्या घटनांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली असली तरी, 2024 मध्ये या बाबतीत भारत पहिल्या स्थानी नाही. अॅक्सेस नाऊ या संस्थेच्या अहवालानुसार, 2024 मध्ये म्यानमार सर्वाधिक इंटरनेट शटडाऊनच्या घटनांसह (85 वेळा) पहिल्या स्थानी आहे, तर भारत 84 शटडाऊनसह दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
2023 मध्ये 39 देशांमध्ये 283 वेळा इंटरनेट बंद करण्याचे आदेश देण्यात आले होते. मात्र, 2024 मध्ये ही संख्या वाढून 54 देशांमध्ये 296 वेळा इंटरनेट बंद करण्यात आले आहे. इंटरनेट बंदीमुळे व्यवसाय, शिक्षण, आरोग्यसेवा आणि दैनंदिन जीवनावर मोठा परिणाम होत आहे.
भारतात इंटरनेट शटडाऊनचे मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत –
- सुरक्षा आणि सामाजिक अशांतता – निदर्शने, दंगे, सांप्रदायिक हिंसा यामुळे इंटरनेट बंद करण्यात येते.
- निवडणुका आणि परीक्षा – कॉपी रोखण्यासाठी अनेक वेळा परीक्षा आणि निवडणुकीदरम्यान इंटरनेट बंद केले जाते.
- हिंसाचारग्रस्त भागांमध्ये प्रतिबंधात्मक उपाय – मणिपूरमध्ये 21 वेळा, तर जम्मू-काश्मीर आणि हरियाणामध्ये प्रत्येकी 12 वेळा इंटरनेट बंद करण्यात आले.
इतर देशांची परिस्थिती
- पाकिस्तान – 21 वेळा
- रशिया – 12 वेळा
- युक्रेन – 7 वेळा
- पॅलेस्टाईन – 6 वेळा
- बांगलादेश – 5 वेळा
विशेषतः, इस्रायलने गाझावर हल्ला केल्यानंतर पॅलेस्टाईनमध्ये इंटरनेट बंद करण्यात आले, तर रशियामुळे युक्रेनमध्ये 7 वेळा इंटरनेट बंद झाले.
इंटरनेट बंद झाल्याने उद्योगधंदे, डिजिटल सेवा, ऑनलाइन शिक्षण आणि स्टार्टअप्सवर मोठा परिणाम होतो. अनेक ठिकाणी बँकिंग आणि ऑनलाइन पेमेंट सिस्टिमवर परिणाम होतो, ज्यामुळे नागरिकांचे दैनंदिन व्यवहारही विस्कळीत होतात.
सरकारने तोडगा काढण्याची गरज
सुरक्षेच्या कारणास्तव इंटरनेट बंदी कधीकधी आवश्यक असते, पण वारंवार शटडाऊनमुळे लोकांच्या मूलभूत हक्कांवर मर्यादा येतात. त्यामुळे सरकारने इंटरनेट बंद करण्याऐवजी स्मार्ट सुरक्षा उपाययोजना विकसित करण्यावर भर द्यावा, अशी मागणी केली जात आहे.
