मुंबई – लाईव्ह ट्रेंड्स न्यूज वृत्तसेवा । भारत हा विविधतेने नटलेला, सण-उत्सवांनी भारलेला देश आहे. पण या सर्व सणांमध्ये दोन राष्ट्रीय सणांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे – स्वातंत्र्यदिन (१५ ऑगस्ट) आणि प्रजासत्ताक दिन (२६ जानेवारी). अनेक वेळा नागरिकांमध्ये या दोघांमधील नेमका फरक स्पष्ट नसतो. या दोन ऐतिहासिक दिवसांचा अर्थ, इतिहास, साजरी करण्याची पद्धत आणि त्यामागील भावना काय आहे, हे जाणून घेणे अत्यावश्यक आहे.
स्वातंत्र्यदिन साजरा होतो १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताला ब्रिटिश सत्तेतून मिळालेल्या स्वातंत्र्याच्या स्मरणार्थ. हा दिवस भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील हजारो वीरांच्या बलिदानाची आठवण करून देतो. या दिवशी भारताने स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून जगाच्या नकाशावर स्थान मिळवलं. दुसरीकडे, प्रजासत्ताक दिन साजरा होतो २६ जानेवारी १९५० रोजी भारताने आपलं स्वतःचं संविधान लागू करून पूर्णतः सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष आणि लोकशाही प्रजासत्ताक स्वीकारल्याच्या ऐतिहासिक क्षणाच्या स्मरणार्थ. या दिवशी भारताची राज्यघटना अंमलात आली आणि लोकशाही व्यवस्था औपचारिकपणे सुरू झाली.
या दोन्ही दिवसांची साजरी करण्याची पद्धत वेगवेगळी असते. स्वातंत्र्यदिनाला पंतप्रधान दिल्लीतील ऐतिहासिक लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण करून देशाला संबोधित करतात. देशभरात शाळा, महाविद्यालये, कार्यालये आणि सार्वजनिक ठिकाणी ध्वजवंदन होते. देशभक्तीपर गीते, भाषणे, आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. तर प्रजासत्ताक दिनाला राष्ट्रपती नवी दिल्लीतील कर्तव्यपथावर (पूर्वीचा राजपथ) आयोजित भव्य परेड स्वीकारतात. या परेडमध्ये भारताची लष्करी ताकद, शौर्य पुरस्कार विजेते, विविध राज्यांचे सांस्कृतिक झांज्या आणि शालेय विद्यार्थ्यांचे प्रदर्शन असते.
ध्वजवंदनाची पद्धतही या दोन्ही दिवसांत वेगळी आहे. स्वातंत्र्यदिनाला ध्वज खाली बांधलेला असतो, तो वर ओढून फडकवला जातो, जे स्वातंत्र्यप्राप्तीचे प्रतीक आहे. प्रजासत्ताक दिनाला ध्वज आधीच वर असतो आणि तो फुलवला जातो, जे स्थिर आणि स्थापित लोकशाहीचे प्रतीक मानले जाते.
भावना आणि संदेश यामध्येही स्पष्ट फरक आहे. स्वातंत्र्यदिन म्हणजे स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या वीरांची आठवण, त्यांचे बलिदान, आणि स्वातंत्र्याच्या किमतीची जाणीव. प्रजासत्ताक दिन हा भारताच्या संविधानाची, लोकशाही मूल्यांची, आणि राष्ट्रीय एकात्मतेची आठवण करून देणारा दिवस आहे.
स्वातंत्र्यदिनाचे उद्दिष्ट प्रत्येक भारतीयाला “आम्ही स्वतंत्र आहोत” या भावनेचा अभिमान देणे आहे. प्रजासत्ताक दिनाचे उद्दिष्ट “आम्ही संविधान आणि लोकशाहीने चालतो” या मूल्यांचा सन्मान करणे आहे. दोन्ही दिवस आपल्याला आपल्या देशाच्या इतिहासात डोकावून पाहण्याची आणि देशासाठी काहीतरी करण्याची प्रेरणा देतात.
