नवी दिल्ली-वृत्तसेवा । नवी दिल्ली येथे पार पडलेल्या ‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट 2026’मध्ये मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी कृषी क्षेत्रातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या भूमिकेवर सविस्तर भाष्य करताना हलक्या फुलक्या शैलीत राजकीय विरोधकांवरही निशाणा साधला. कधी कधी मानवी बुद्धिमत्ता कमी पडते, तेव्हा AI मदत करू शकते, असे म्हणत त्यांनी विरोधकांना कोपरखळी लगावली. त्यांच्या या वक्तव्यामुळे समिटमध्ये उपस्थितांमध्ये एकच हास्यकल्लोळ पसरला, तसेच राज्यातील राजकारणातही चर्चांना उधाण आले आहे.
फडणवीस यांनी सांगितले की, ‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट’ भारतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वेगाने विकसित होत असलेल्या क्षेत्रात भारताने केलेली प्रगती जगासमोर मांडण्याची ही मोठी संधी आहे. विविध क्षेत्रांमध्ये क्रांती घडवणाऱ्या AI संदर्भात जागतिक नेते भारतात येऊन चर्चा करत आहेत, ही बाब देशाच्या वाढत्या क्षमतेचे प्रतीक आहे. विशेषतः कृषी क्षेत्रातील AI आणि महाराष्ट्राने साधलेल्या प्रगतीवर आधारित सत्राला मोठा प्रतिसाद मिळाल्याचे त्यांनी नमूद केले.
जग सध्या अत्यंत निर्णायक टप्प्यावर उभे असून हवामान बदल, घटत चाललेली भूजल पातळी, मातीची सुपीकता कमी होणे, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि अनियमित बाजारपेठ यामुळे जागतिक अन्नसाखळीवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले. विशेषतः ग्लोबल साऊथमधील देशांसाठी शेती ही केवळ आर्थिक क्रिया नसून सामाजिक स्थैर्य आणि राष्ट्रीय सुरक्षेचा आधारस्तंभ आहे, असे त्यांनी सांगितले.
भारताने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली तंत्रज्ञानावर आधारित सर्वसमावेशक विकासाचा मार्ग स्वीकारला आहे. ‘इंडिया AI मिशन’चा उद्देश तंत्रज्ञानाच्या मदतीने पारदर्शकता, सर्वसमावेशकता आणि व्यापक परिणाम साधणे हा आहे. मात्र, या प्रक्रियेत कृषी क्षेत्राला केंद्रस्थानी ठेवणे अत्यावश्यक आहे, असे फडणवीस यांनी ठामपणे सांगितले. भारतातील अर्ध्या अब्जाहून अधिक लोकांचा उदरनिर्वाह शेतीवर अवलंबून असून लहान शेतकऱ्यांना हवामानातील अनिश्चितता, वाढते खर्च आणि बाजारपेठेपर्यंत मर्यादित पोहोच यांसारख्या समस्यांचा सामना करावा लागत आहे, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले.
महाराष्ट्रात राबवण्यात येणाऱ्या AI आधारित उपक्रमांची माहिती देताना त्यांनी सांगितले की, AIच्या मदतीने अतिसूक्ष्म हवामान अंदाज, कीड प्रादुर्भावाबाबत आगाऊ सूचना, अचूक सिंचन व खत व्यवस्थापन, पीकआधारित कर्ज मूल्यमापन आणि पारदर्शक पुरवठा साखळी शक्य होत आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना योग्य वेळी योग्य निर्णय घेता येत असून जोखीम कमी होत आहे. राज्य सरकारने विकसित केलेल्या AI-सक्षम मोबाईल प्लॅटफॉर्ममुळे शेतकऱ्यांना वैयक्तिक सल्ला, बाजारभाव आणि शासकीय योजनांची माहिती सहज उपलब्ध होत आहे. हा प्लॅटफॉर्म शेतकऱ्यांसाठी डिजिटल मित्र ठरत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
‘महा कृषी AI धोरण 2025-29’च्या माध्यमातून महाराष्ट्रात AI आधारित कृषी परिवर्तनाला चालना दिली जात आहे. जिओस्पेशल तंत्रज्ञानाच्या मदतीने कापूस पिकावरील अळीचा आगाऊ इशारा देऊन नुकसान कमी करण्यात यश मिळाले आहे. तसेच राज्यात ‘अॅग्रिकल्चर डेटा एक्सचेंज’ आणि डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर विकसित करण्यात येत असून यामुळे अन्नसुरक्षा, निर्यात आणि ग्राहकांचा विश्वास अधिक मजबूत होणार आहे, असे त्यांनी नमूद केले.
AIचा विस्तार करताना विश्वास, नैतिक शासन आणि जबाबदारी महत्त्वाची असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले. केवळ तंत्रज्ञान पुरेसे नसून लोकांचा विश्वास मिळवणे आवश्यक आहे. विश्वासार्ह डेटा आणि पारदर्शक प्रशासनाशिवाय AIचा व्यापक स्वीकार शक्य होणार नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
दरम्यान, राज्यसभा निवडणुकीबाबत बोलताना फडणवीस यांनी महायुतीकडे आवश्यक संख्याबळ असल्याचा दावा केला. सातपैकी सहा उमेदवार महायुतीचे निश्चित निवडून येतील, असे त्यांनी सांगितले. उर्वरित एक जागा महाविकास आघाडीला मिळण्याची शक्यता असून ती जागा कोणाला द्यायची हे विरोधकांनी ठरवावे, असा टोला त्यांनी लगावला.
या समिटला मंत्री आशिष शेलार, मंत्री नितेश राणे, एम. एस. स्वामीनाथन रिसर्च फाउंडेशनच्या अध्यक्षा डॉ. सौम्या स्वामीनाथन, जागतिक बँकेचे उपाध्यक्ष जोहॅन्स झुट, एकस्टेप फाउंडेशनचे सह-संस्थापक शंकर मरुवाडा यांच्यासह अनेक मान्यवर उपस्थित होते.
एकूणच, ‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट 2026’मध्ये मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी AIच्या माध्यमातून कृषी क्षेत्रात मोठे परिवर्तन घडवण्याचा विश्वास व्यक्त करताना विरोधकांवरही राजकीय टोला लगावल्याने त्यांच्या भाषणाची राजकीय आणि तांत्रिक अशा दोन्ही पातळ्यांवर चर्चा सुरू झाली आहे.
