नवी दिल्ली-वृत्तसेवा । केंद्र सरकार ‘वंदे मातरम्’ या राष्ट्रीय गीतास ‘जन गण मन’ (राष्ट्रगान) प्रमाणे अधिक स्पष्ट आणि औपचारिक आदर आणि आचार-संहिता मिळावी, अशी योजना तयार करण्याच्या दृष्टीने गंभीर चर्चा करत आहे. गृह मंत्रालयाच्या नेतृत्वाखाली या महिन्याच्या सुरुवातीस उच्च-स्तरीय बैठक झाली होती, ज्यात विविध मंत्रालयांचे वरिष्ठ अधिकारी सहभागी होत ‘वंदे मातरम्’ साठी प्रोटोकॉल काय असावा आणि कोणत्या प्रसंगी ते गायले किंवा वाचले जावे यावर विचार-विनिमय झाला.
सरकारच्या चर्चेचा मुख्य उद्देश असा आहे की वंदे मातरम् ला राष्ट्रगानासारखेच एक निश्चित नियमावली आणि आदराचा ढाचा मिळावा. सध्याच्या कायद्यानुसार राष्ट्रगानाच्या वेळी उभे राहणे अनिवार्य आहे आणि त्याचा अपमान केल्यास दंडात्मक तरतुदी लागू होतात, परंतु वंदे मातरम् बाबत अशी कोणतीही कायदेशीर अनिवार्यता किंवा स्पष्ट लेखी नियम आजपर्यंत नाहीत.
उच्च-स्तरीय बैठकीत यात चर्चा झाली की वंदे मातरम् गाण्याच्या वेळी, स्थानावर आणि पद्धतीवर स्पष्ट नियम आणि आचार-संहिता असावी; गायन/वाचनाच्या वेळी उभे राहणे अनिवार्य करणे आणि अपमान केल्यास दंड किंवा कायदेशीर कार्यवाही असावी का, यावर निर्णय घ्यावा. याच चर्चेचा भाग म्हणून सरकार वंदे मातरम् ला राष्ट्रगानासारखी अधिकार आणि प्रतिष्ठा देण्याच्या दृष्टीने प्रोटोकॉल तयार करण्याचा विचार करीत आहे.
ही चर्चा त्या पार्श्वभूमीवर होत आहे की वंदे मातरम् हे भारताच्या इतिहासात स्वतंत्रता संग्रामातील एक महत्त्वपूर्ण गीत म्हणून मानले जाते, परंतु सध्या त्यासाठी राष्ट्रीय स्तरावर कायद्याने बंधनकारक नियम निश्चित केलेले नाहीत. सरकारचे हे पाऊल राष्ट्रीय गीताच्या सम्मानाची भावना अधिक दृढ करण्याचे प्रयत्न म्हणून पाहिले जात आहे. अद्याप या चर्चेवर कुठलाही अंतिम निर्णय किंवा औपचारिक नियम जारी झालेले नाहीत आणि ही प्रक्रिया सध्या विचार-विनिमयाच्या टप्प्यावर आहे.
